Quy trình kiểm tra tủ điện đúng kỹ thuật, an toàn

Quy trình kiểm tra tủ điện giúp phát hiện sớm lỗi tại dây dẫn, mối nối, thiết bị đóng cắt và hệ thống cách điện. Kiểm tra đúng trình tự cũng giúp giảm nguy cơ sự cố khi tủ vận hành.

Tại sao cần kiểm tra tủ điện định kỳ?

Tủ điện có thể phát sinh lỗi dù hệ thống vẫn đang hoạt động bình thường. Đầu nối lỏng, cách điện suy giảm hoặc thiết bị bảo vệ sai thông số đều có thể tạo ra sự cố nếu không được phát hiện sớm.

Theo Thông tư 02/2025/TT-BCT, có hiệu lực từ ngày 01/02/2025, một số thiết bị điện như máy biến áp, máy cắt, cáp điện, chống sét van, cầu dao cách ly và cầu dao tiếp địa thuộc danh mục phải kiểm định trong điều kiện áp dụng của văn bản. Thông tư này thay thế Thông tư 33/2015/TT-BCT.

Với tủ điện nói chung, kiểm tra kỹ thuật vẫn cần được thực hiện khi nghiệm thu, bảo trì, sửa chữa, cải tạo hoặc sau khi xảy ra sự cố. Nội dung kiểm tra cần căn cứ thiết kế, tiêu chuẩn áp dụng và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Quy trình kiểm tra tủ điện gồm những bước nào?

Một quy trình đầy đủ cần kiểm tra từ bên ngoài vào bên trong. Sau đó mới thực hiện đo điện và thử chức năng khi đủ điều kiện an toàn.

Kiểm tra trực quan tủ điện

Đầu tiên, kỹ thuật viên kiểm tra tình trạng bên ngoài và môi trường xung quanh tủ.

Các hạng mục chính gồm:

• Vỏ tủ: Kiểm tra nứt, móp, ăn mòn, bong sơn và tình trạng cánh tủ.
• Khóa và bản lề: Đảm bảo đóng mở đúng cơ cấu, không bị kẹt.
• Nhãn tủ: Đối chiếu model, thông số, sơ đồ và cảnh báo an toàn.
• Thông gió: Kiểm tra quạt, khe thông gió và bụi bẩn bên trong.
• Môi trường lắp đặt: Phát hiện nguy cơ nước, hóa chất hoặc vật cản quanh tủ.

Kiểm tra dây dẫn và mối nối

Tiếp theo, cần kiểm tra hệ thống dây dẫn, thanh cái và các điểm đấu nối theo điều kiện an toàn điện. Đầu cos, cầu đấu và bulông phải chắc chắn. Những vị trí có dấu hiệu cháy xém, đổi màu hoặc biến dạng cần được kiểm tra kỹ vì có thể liên quan đến phát nhiệt tại điểm tiếp xúc.

Dây động lực và dây điều khiển cũng cần đối chiếu với bản vẽ. Dây phải được đánh dấu rõ, không trầy xước lớp cách điện và không bị gãy gập bất thường. Với thanh cái, cần kiểm tra bụi bẩn, oxy hóa, ăn mòn và tình trạng cách điện. Các điểm nối đất phải được kiểm tra cả về kết nối cơ khí và tính liên tục điện.

Kiểm tra điện trở cách điện

Đây là bước quan trọng để đánh giá khả năng cách ly giữa các phần dẫn điện và giữa phần dẫn điện với đất. Phép đo thường được thực hiện giữa các pha, giữa pha và trung tính hoặc giữa phần dẫn điện với đất, tùy cấu hình hệ thống. Không nên áp dụng một ngưỡng điện trở cách điện cố định cho mọi tủ. Giá trị đánh giá phải dựa trên điện áp hệ thống, tiêu chuẩn thử nghiệm, thiết kế và tài liệu kỹ thuật của thiết bị. Các thiết bị điện tử nhạy cảm như biến tần, PLC hoặc bộ điều khiển cũng cần được xử lý theo hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi tiến hành phép đo.

Kiểm tra thiết bị đóng cắt và bảo vệ

CB, MCCB, ACB hoặc thiết bị tương ứng cần được kiểm tra thao tác đóng cắt. Cơ cấu phải hoạt động đúng trạng thái và không xuất hiện hiện tượng kẹt. Với relay bảo vệ, kỹ thuật viên cần đối chiếu thông số cài đặt với hồ sơ thiết kế. Khi cần xác nhận khả năng tác động, có thể sử dụng thiết bị chuyên dụng để mô phỏng tín hiệu sự cố. Các thiết bị phụ trợ như contactor, relay trung gian, đèn báo, đồng hồ đo và biến dòng cũng cần được kiểm tra theo chức năng thực tế.

Kiểm tra hệ thống tiếp địa

Hệ thống tiếp địa cần được kiểm tra để xác định vỏ tủ và các bộ phận kim loại có kết nối đúng với hệ thống bảo vệ hay không. Không nên chỉ kiểm tra bằng mắt. Kỹ thuật viên cần thực hiện phép đo phù hợp với cấu hình hệ thống và tiêu chuẩn thiết kế. Nếu phát hiện mối nối lỏng, oxy hóa hoặc dây tiếp địa hư hỏng, cần xử lý trước khi đưa tủ vào vận hành tiếp.

Chạy thử và ghi nhận kết quả

Sau khi hoàn thành các bước kiểm tra không điện, tủ có thể được cấp nguồn để thử chức năng nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn. Kỹ thuật viên theo dõi điện áp, dòng điện, tín hiệu cảnh báo và trạng thái đóng cắt. Mọi thông số bất thường cần được ghi lại để phục vụ đánh giá.

Biên bản nên thể hiện rõ hạng mục kiểm tra, kết quả đo, tình trạng thiết bị và kiến nghị xử lý. Hồ sơ này cũng giúp so sánh tình trạng tủ qua các lần bảo trì tiếp theo.

Lưu ý khi kiểm tra tủ điện

Thao tác với tủ điện luôn tiềm ẩn nguy cơ điện giật, hồ quang và sự cố thiết bị. Vì vậy, người thực hiện cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Người thực hiện: Chỉ kỹ thuật viên có chuyên môn và được đào tạo về an toàn điện mới được kiểm tra.
• Cô lập nguồn: Cắt nguồn, chống đóng điện trở lại và xác nhận tình trạng không điện trước khi thao tác.
• Bảo hộ: Sử dụng trang bị bảo hộ phù hợp với cấp điện áp và phương pháp kiểm tra.
• Tài liệu: Đối chiếu bản vẽ, thông số thiết bị và hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Thông số đo: Không tự đặt ngưỡng đạt nếu chưa xác định tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật áp dụng.
• Hồ sơ: Lưu biên bản, kết quả đo và hình ảnh bất thường để phục vụ bảo trì.

Quy trình kiểm tra tủ điện cần được thực hiện theo trình tự từ kiểm tra trực quan, dây dẫn, cách điện đến thiết bị bảo vệ, tiếp địa và chạy thử. Mỗi bước đều cần có tiêu chí đánh giá rõ ràng thay vì chỉ kiểm tra bằng cảm quan.